Chronologie van de Conferentie van München

mei 1937

Vanaf mei 1937 aan het begin van zijn ambtsperiode was Chamberlain van plan met Hitler - Herr Hitler, zoals Chamberlain altijd zei - onderhandelingen aan te knopen. Hij wilde daartoe nagaan wat de plannen en territoriale eisen van Hitler waren.

5 november '37

Twee weken vóór het voorgenomen bezoek van Lord Halifax aan Hitler vond tussen Hitler en zijn adviseurs een bespreking plaats. Aan de orde was "Lebensraum" voor Duitsland. De uitkomst is bekend geworden onder de naam van de notulist en zijn aantekeningen: het Hossbach-protocol. Hierin schetst Hitler dat "Duitslands problemen slechts door geweldsmiddelen zijn op te lossen." Maar wel natuurlijk pas geweld op een tijdstip en plaats die hem uitkwamen. Hitler rekende nog vier jaar nodig te hebben voor zijn opbouw van leger en luchtmacht. Intussen zouden dichterbij gelegen doelen (dan het verslaan van Frankrijk of Gr.-Brittannië) gerealiseerd moeten worden, namelijk de Anschluß van Oostenrijk en de inlijving van Sudetenland.

19 november '37

Chamberlain stuurde Lord Halifax op 19 november op bezoek bij Hitler in Berchtesgaden om zo het proces van onderhandelingen op gang te brengen.

12 maart 1938

De eerste stap werd gezet in het begin van 1938. Op 12 maart vindt de rommelig uitgevoerde en van een legitimerende schaamlap voorziene invasie van Oostenrijk plaats, waarbij de Anschluß een feit werd. Volgend doelwit zou het nu voor driekwart omsingelde Tsjechoslowakije worden.

april 1938

In april 1938 probeert Chamberlain een tweeledige politiek gestalte te geven: enerzijds Duitsland duidelijk te maken dat interventie door Gr.-Brittannië tot de mogelijkheden behoort van politieke handelen, indien Hitler Tsjechoslowakije zou binnenvallen. Anderzijds wilde hij Benesj te verstaan geven dat Gr.-Brittannië niet tussenbeide zal komen. Zo zouden beide staten aangemoedigd moeten worden om aan de onderhandelingstafel plaats te nemen.

Tsjechoslowakije vormde op dat moment een stabiele democratische staat. Eduard Benesj - opvolger in 1937 van de grondlegger van Tsjechoslowakije Th. Masaryk - was een internationaal zwaargewicht. Sinds oktober 1918 vormde de Tsjechoslowaakse staat een geheel waarbinnen naast Tsjechen en Slowaken, drie miljoen Duitssprekenden naast 700.000 Hongaren en 60.000 Polen woonden. Het land kende een modern leger en een uitgewerkt systeem van fortificaties aan de westelijke grens. De regering was bereid zijn territoriale onafhankelijkheid te verdedigen.

20 mei 1938

Dat bleek o.a. in het weekeinde van vrijdag 20 mei 1938, toen geruchten circuleerden dat de Duitsers van plan waren Tsjechoslowakije binnen te vallen. Hitler voelde zich door de geruchten en de daar op volgende mobilisatie van het Tsjechische leger ernstig beledigd. Hij was immers op dat moment nog niet van plan Tsjechoslowakije binnen te vallen.

30 mei

Een ruime week na de mobilisatie (30 mei) gaf hij een geheim bevel dat hij zijn uitdrukkelijke beslissing had gewijzigd en nu in de nabije toekomst Tsjechoslowakije met militaire middelen zou verpletteren. Elke diplomatieke oplossing leek afgesneden.

Hitler maakt gebruik van de hand- en spandiensten van Konrad Henlein, de leider van de Sudetenduitsers, die op de nodige steun van de kant van Berlijn kon rekenen. De gymnastiekleraar Henlein had in 1935 de Sudeten Deutsche Partei opgericht. Hij tamboert vooral op het recht van zelfbeschikking. Hiermee pijnlijk de westerse democratieën herinnerend aan hun eigen liberale beginselen. Na de Anschluß wordt de SDP een filiaal van de NSDAP met Henlein als eerste winkelbediende. De door Berlijn gegeven instructie was zoveel mogelijk destabiliserend op treden, maar tegelijkertijd de indruk te wekken dat een oplossing voor Tsjechoslowakije voor het grijpen lag. Zo creëert Herr Hitler in de zomer van 1938 een crisissfeer rond Sudetenland, hoewel zelfs in de legerleiding generaals kritisch stonden tegenover zijn plannen.

15 september

Chamberlain besluit zelf met Hitler te gaan praten om te bezien hoe standvastig Hitler vasthoudt aan zijn eisen. Met zijn onafscheidelijke paraplu stapt hij als 69-jarige voor het eerst van zijn leven op 15 september 1938 in het vliegtuig om Berchtesgaden aan te doen. Het was zeven uur vliegen!

Hij deed dit zonder de Fransen te raadplegen.

12 september

De Britse regering maakt bij monde van Lord Halifax Frankrijk duidelijk dat Engeland zoveel mogelijk zijn handen vrij wil houden en niet belooft zich aan te sluiten bij een anti-Hitler coalitie indien Hitler onverhoopt Tsjechoslowakije zou aanvallen.

18 september

Terug in Londen krijgt hij op 18 september bezoek van de Franse premier Daladier en zijn minister van Buitenlandse Zaken Bonnet, die instemmen met het voorstel om op Tsjechoslowakije zoveel druk uit te oefenen dat de Tsjechische regering het "zelfbeschikkingsrecht" van de Sudetenduitsers accepteert. 's Nachts wordt het voorstel gemaakt om het meer dan 50% Duits-sprekende gebied af te staan. De nieuwe grenzen worden door Gr.- Brittannië geaccepteerd en gegarandeerd. Chamberlain gaat op het verzoek van Frankrijk voor dit laatste in - zonder kabinetsoverleg overigens -.

19 september

Op 19 september gaat Frankrijk - bondgenoot van Tsjechoslowakije - akkoord met het volledige voorstel.

Voor president Benesj was het nu wel duidelijk dat de crisis weinig keuzes liet; zelfs het afstaan van Sudetenland zou wel eens te weinig kunnen zijn om Hitler tevreden te stellen.

22 september

Bij zijn tweede bezoek ging Chamberlain op donderdag naar Bad Godesberg in het Rijnland. Hitler eiste nu dat het Sudetenland zou worden overgedragen, maar dat bovendien ogenblikkelijk een Duitse bezetting zou volgen. Het lijkt alsof een oorlog op uitbreken staat, omdat Frankrijk als bondgenoot van Tsjechoslowakije nog niet van plan was in te binden voor de eisen van Hitler.

27 september

Chamberlain laat de Britse vloot mobiliseren, maar gelooft nog steeds niet in de mogelijkheid van oorlog:

"How terrible, fantastic, incredible it is that we should be digging trenches and trying gas-masks here, because of a quarrel in a far-away country between peoples of whom we know nothing. It seems still more impossible that a quarrel which has already been settled in principle should be the subject of war." (radiotoespraak Chamberlain op 27 sept., 1938)

29 september

Mussolini - zelf overtuigd dat Italië nog niet klaar is voor oorlog - bemiddelde op verzoek van Engeland. Deze bemiddeling mondde uit in de befaamde Conferentie van München op donderdag 29 september. Bij de conferentie waren Frankrijk, Groot-Brittannie, Italië en Duitsland vertegenwoordigd. Tsjechoslowakije en de Sovjet-Unie waren niet uitgenodigd. Stalin moest toekijken hoe West-Europa onderhandelde over het lot van Oost-Europa. Chamberlain gaat akkoord met de eisen van Hitler, zelfs in die mate dat de Tsjechische boeren hun vee moesten achterlaten zonder daarvoor enige schadeloosstelling te verkrijgen. Het akkoord betekende dat Tsjechoslowakije niet alleen Sudetenland kwijtraakte, maar ook dat Hongarije profiteerde door een strook in het zuiden in te lijven en dat Polen het gebied van Teschen innam. Bovendien wisten de Slowaken en Roethenen - beide grote minderheden in Tsjechoslowakije - autonomie te verkrijgen. Dit ontmantelde Tsjechoslowakije bleef als rompstaat nog bestaan tot maart 1939. Toen bezetten Duitse troepen de rest. Dit vormde het protectoraat Bohemen en Moravië. Roethenië werd bij Hongarije ingelijfd.

30 september

Op vrijdag, de tweede dag van de conferentie, (feitelijk ná de conferentie) ondertekent Chamberlain samen met Hitler het beroemde papier waarin beide landen beloven nooit met elkaar in oorlog te geraken. Chamberlain heeft deze verklaring opgesteld zonder anderen te raadplegen. Hij legde deze verklaring voor aan Herr Hitler in de vroege ochtend. Deze had het document volgens de aanwezige tolk Schmidt slechts ondertekend om Chamberlain een plezier te doen, maar zich verder van de inhoud niets aan te trekken. Chamberlains terugkeer in Gr.- Brittannië en de terugkeer in Frankrijk van Daladier leverden dolenthousiaste menigten en commentaren op. Overal in Europa zijn er enthousiaste reacties op het acoord. In Engeland gaan zelfs stemmen op om een "nationaal dankbaarheidsfonds" te stichten. Overigens dacht Daladier bij zijn terugkeer dat het niet om enthousiaste Fransen ging, maar om een woedende menigte; in eerste instantie durfde hij het vliegtuig niet te verlaten.

7 oktober

Bisschop Dr. Tiso, die als minister voor Slowaakse Zaken deel uitmaakte van de nieuwe regering van Tsjecho-Slowakije, vormt een autonome Slowaakse regering.

9 oktober

Hitler houdt een grote rede op een betoging te Saarbrücken. Hij begon met te zeggen, dat hij in de aanvang van dit jaar besloten had de tien miljoen Duitsers, die zich nog buiten het Rijk bevonden, tot Duitsland terug te brengen. De internationale wereldburgers hebben - zei hij - wel medelijden met den eersten den besten spitsboef, die in Duitsland ter verantwoording wordt geroepen, doch zij waren doof voor het leed van tien miljoen mensen.

14 oktober

Op 14 oktober wordt een officieel communiqué gepubliceerd van de internationale commissie tot regeling van het Sudetenduitse vraagstuk. Hierin wordt medegedeeld, dat in het Sudetenduitse gebied geen volksstemming zal worden gehouden. De Commissie was in de op 13 oktober 1938 gehouden bijeenkomst eenstemmig tot dit besluit gekomen, daar zij bericht had ontvangen, dat de Duitse en Tsjechische regering tot overeenstemming waren gekomen.

20 oktober

In een in Clacton-on-Sea gehouden rede heeft Sir Samuel Hoare, de Britse minister van binnenlandse zaken, in een rede geantwoord op de verklaringen, welke Hitler op 9 oktober te Saarbrücken heeft afgelegd.
Na te hebben verklaard, dat hij geloofde in Hitlers vredesbetuigingen, herinnerde Hoare aan hetgeen de Führer te Saarbrücken gezegd heeft over mogelijke opvolgers van Chamberlain, die wellicht Hitler minder goedgunstig gezind zouden kunnen zijn.

1 november

Debat in het Lagerhuis waarin de leider van de oppositie Attlee ernstige kritiek heeft op het bereikte accoord van München, maar Chamberlain blijft vasthouden aan de door hem uitgezette koers van appeasement.

begin maart

De leider van de Duitse minderheid in Tsechoslowakije - Kundt - brengt een driedaags bezoek aan Berlijn en keert terug met een pakket van eisen aan de Tsjechoslowaakse regering, waarbij hij zelf in de regering wordt opgenomen om toezicht te kunnen houden op de inwilliging.

11 maart

Te Bratislava werd een door tienduizend personen bezochte betoging van de Duitse minderheid in Slowakije gehouden, ter gelegenheid van de eerste verjaardag van de 'Anschluss' (van Oostenrijk bij Duitsland). De leider van deze groep, Staatssecretaris Karmasin, hield een rede, waarin hij de regering als onwettig bestempelt.

12 maart

Tussen de autonome regering van Slowakije en de centrale regering te Praag bestaat verschil van mening. Uit Berlijn wordt gemeld, dat Hitler en Von Ribbentrop een onderhoud hebben gehad over de Tsjechoslowaakse kwestie. Siwak , de minister van onderwijs in de eerste Slowaakse regering van Tiso, aan wie de centrale regering het minister-presidentschap had opgedragen, heeft medegedeeld met het oog op de toestand niet in staat te zijn deze functie op zich te nemen.
Er wordt een nieuwe Slowaakse regering gevormd met als minister-president Sidor, vice-premier der centrale regering.
In Bratislava hebben zich ernstige incidenten voorgedaan, waarbij tal van slachtoffers zijn gevallen.

13 maart

In tegenwoordigheid van de Rijksminister van buitenlandse zaken, Von Ribbentrop, ontvangt Hitler de Slowaakse 'minister-president' Tiso en de zich in diens gezelschap bevindende minister Dr. Durcamsky, in de Rijkskanselarij voor een bespreking over de hangende kwestie. Tiso heeft, naar van semi-officiële zijde te Praag wordt vernomen, president Hacha verzocht het Slowaakse parlement te Bratislava bijeen te roepen, dat zal moeten beslissen over de toekomst van Slowakije. Duitsland voert de druk intussen op.

14 maart

Bisschop Tiso proclameert om een uur 's middags de onafhankelijkheid van Slowakije. De radiozender te Wenen deelt mee, dat Duitse troepen Slowakije binnenrukken.
De president van Tsjecho-Slowakije Hacha vertrekt in de namiddag, vergezeld van de minister van buitenlandse zaken Chwalkowsky, met een extratrein uit Praag naar Berlijn om een bespreking te hebben met Hitler.
De Hongaarse regering stelt een ultimatum aan de regering te Praag betreffende de Karpaten-Oekraine.

15 maart

In de nacht van 14 op 15 maart hebben Hitler, Hacha, Von Ribbentrop en Chwalkowsky te Berlijn een overeenkomst getekend, waarin Tsjechië onder Duitse bescherming wordt geplaast.

16 maart

Hitler brengt een bezoek aan Praag. Hij roept aldaar het protectoraat Bohemen en Moravië uit.
De Tsjechische regering is afgetreden en generaal Gajda, de leider der fascisten, is 'Führer van het Tsjechische volk' geworden. Chamberlain reageert geschokt in het Lagerhuis, evenals Lord Halifax in het Hogerhuis.

18 maart

Engeland en Frankrijk hebben door middel van een diplomatieke vertegenwoordiger de Duitse regering ervan in kennis gesteld, dat zij bet optreden van Duitsland in Tsjecho-Slowakije onwettig achten.

23 maart

Duitsland heeft een handelsverdrag met Roemenië ondertekend en een militair bondgenootschap gesloten met Slowakije.

1 april

Hitler blikt terug op de afgelopen maanden en stelt dat hij Midden-Europa een vrede heeft geschonken die door Duitsland beschermd zal worden...

 terug