Eisenhower en Dulles

Met aantreden van een nieuwe president gaat er ook een andere buitenlandse politieke koers gevoerd worden. Truman wordt opgevolgd in 1952 door Eisenhower, die geweldig populair was vanwege zijn oorlogsverleden. Hij zelf bemoeide zich niet in overdreven mate met de buitenlandse politiek. Dat liet hij bijna geheel over aan zijn Secretary of State John Foster Dulles. Eisenhower was niet alleen vanwege zijn immense persoonlijke populariteit aan de macht gekomen, maar ook omdat de Republikeinen zeer bekwaam de anti-communistische kaart hadden uitgespeeld. Een van de slogans was dat bij de Republikeinen geen communisten zaten, daarmee suggererend dat de Democraten vergeven waren van de fellow-travellers. Bovendien beloofden de Republikeinen de door de communisten onderdrukte volkeren te hulp te komen. Dit kon niets anders betekenen dat de buitenlandse politiek van Truman verlaten moest worden en in de plaats daarvan gestreefd moest worden naar een terugdringen van de communistische invloeden. Althans zo was de verkiezingsretoriek. De praktijk was echter dat een terugdringen van het communisme uitsluitend met zeer veel slachtoffers gepaard zou kunnen gaan. Bovendien had Eisenhower te maken met een economisch conservatief denkend kabinet. Dit betekende een sluitende begroting, die alleen door snijden op defensie bereikt kon worden. Dus toch maar containment.....voorlopig! Ondanks geregelde speeches waarin het communisme als het rijk van het kwaad werd afgeschilderd deden zij in praktijk niets agressiefs, hooguit stuurden ze wat wapens en materieel, maar nergens lieten zij zich verleiden tot inzet van Amerikaanse troepen. Dulles gaat helemaal mee in de idee van de sluitende begroting. Om deze politiek een gezicht te geven muntte Eisenhower een nieuwe term aan: de New Look, die bestond uit:

a. maximaal 20% van het GNP kon besteed worden aan defensie,
b. geen financieringstekort,
c. containment.

De New Look kon succesvol zijn, omdat in 1953-1955 de USA militair superieur waren aan de SU. Toch zou deze superioriteit gedurende het achtjarige bewind van Eisenhower vele malen op de proef worden gesteld. Ten aanzien van zowel de Republikeinen, die slechts op nucleair gebied een overmacht voldoende achtten, en de Democraten die vonden dat de USA in conventionele bewapening superieur moesten zijn aan de SU volgde Eisenhower een eigen koers, die er op neer kwam gelijke tred met de SU te willen houden. Omdat de SU minder snel bewapende dan verwacht, betekende dit toch een voorsprong voor de USA. Sleutel in de New Look was de nucleaire slagkracht van de VS, waar de SU geen enkel middel tegenover kom stellen. Alleen massavernietiging was voor het leger geen aantrekkelijk optie. Deze ijverde dan ook voor het op peil houden van de rest van de defensiebegroting. Eisenhower en Dulles hielden steeds het rekenboekje voor en gingen zelfs zo ver, dat in hun ogen de bondgenoten de conventionele strijdkrachten moesten leveren: "... it cost $3515 to maintain an American soldier each year, for a Pakistani the price was $485, for a Greek, $424." Daar zullen de Pakistani en Grieken blij mee gewest zijn!

De afhankelijkheid van het atoomwapen leidde ertoe dat de USA bij elke gelegenheid waar kracht van wapens nodig was met de atoomdreiging op de proppen moest komen. Een niet erg aanlokkelijk perspectief. Daarom weerden nu tactische kernwapens ontwikkeld. Zowel Eisenhower als Dulles maakten er geen geheim van deze wapens te zullen gebruiken, wanneer het tot een treffen zou komen met de Rus. Of zoals Dulles het formuleerde de regering had besloten om "depend primarily upon a great capacity to retaliate, instantly, by means and at places of our own choosing." In een artikel in Life in 1956 legde hij uit wat hij nu precies bedoelde: "You have to take chances for peace, just as you must take chances in war. Some say that we were brought to the verge of war. Of course we were brought to the verge of war. The ability to get the verge without getting into the war is the necessary art ... If you try to run away from it, if you are scared to go to the brink, you are lost. We've had to look it square in the face ... We walked to the brink and we looked it in the face. We took strong action."

Voor Dulles was het nog geen doctrine, maar een bijkomende tactiek, die zijn beperkingen kende. Het kon zeker niet gebruikt worden om door de communisten geknechte volkeren te bevrijden. In het genoemde artikel wees Dulles er op dat een van de eerste keren dat de dreiging met "massive retaliation" effectief was, was de kwestie van de POW's in 1952, waarbij de Koreaanse oorlog weer opflakkerde en Dulles met vergeldingswapens dreigde. Het tweede incident waarnaar Dulles verwees was de situatie in en rond Formosa, dat in 1955 begonnen was met aanvallen op het Chinese vasteland. Toen de Chinezen dreigden nabijgelegen eilanden (Quemoy en Matsu) in te nemen, vroeg en kreeg Ike een blanco cheque om de agressieve Chinezen terug te dringen o.a. door te dreigen met de inzet van nieuwe tactische kernwapens. Deze wapens waren inmiddels wel enige honderden keren sterker dan de bommen op Nagasaki en Hiroshima. De wereld maakte weer een paar bange dagen mee. Vooral de Engelsen drongen bij de USA aan om met de Russen een topconferentie te beleggen. Eisenhower was er niet zo happig op. Pas toen de Sovjets in staat bleken eveneens tactische kernwapens te fabriceren nam de bereidheid wat toe. Hiermee wordt afscheid genomen van de idee de Koude Oorlog te kunnen winnen met inzet van militaire middelen.

De gebeurtenissen in 1955 raakten in een stroomversnelling toen achtereenvolgens de BRD zich aansloot bij de NAVO, het Warschau Pact werd opgericht en tussen SU en VS een verdrag werd gesloten met betrekking tot Oostenrijk, waardoor dit land een onafhankelijke staat werd. Daarnaast probeerde Chroestsjov Tito te appaiseren door een bezoek aan JoegoslaviŽ. Een topconferentie in GenŤve moest wat gedragsregels voor de Koude Oorlog vastleggen. De datum werd vastgesteld op 18 juli 1955. Hoewel er geen enkele echte verbetering in de betrekkingen optrad, kwam het wel tot een "spirit of Geneva", namelijk de leiders van beide supermachten broederlijk naast elkaar, waarbij het voor de Oosteuropese volken duidelijk moest zijn dat bevrijding vanuit het Westen voorlopig niet voor de hand lag. Van een zogenaamde Roll back kon geen sprake zijn. Dulles moest langzamerhand de status quo erkennen. Het belangrijkste terrein waar de strijd om invloed zich naar toe zou verplaatsen: de Derde Wereld, was voor Dulles moeilijk begaanbaar. Wilde de VS daar de communisten het hoofd kunnen bieden dan waren twee dingen noodzakelijk: a. geld en b. erkenning van niet-communistische revolutionairen. Geen van tweeŽn waren beschikbaar voor Dulles. Het meest gebruikte instrument was de CIA uiteindelijk. Clandestiene activiteiten van de CIA werden door Congres-commissies niet ter discussie gesteld. Integendeel, Allen Dulles - broer van de Secretary of State en directeur van de CIA - werd zelfs te verstaan gegeven dat het Congres niet hierover geÔnformeerd wenste te worden! In Europa was de CIA niet succesvol, ook al wemelde Berlijn van de spionnen. Wťl kon de CIA actief optreden in de Derde Wereld, zoals in het geval van Iran. Hier werd de premier Mohammed Mossadegh in 1953 aan de kant gezet, voordat hij met de Sovjet Unie tot een accoord had kunnen komen. Shah Mohammed Riza Pahlavi nam de macht over. Het oliebelang werd voor het Westen veiliggesteld. Een vergelijkbaar verhaal geldt voor de operaties in Guatemala, waar met behulp van de CIA United Fruit zijn belangen wist veilig te stellen. De president van Guatamala Arbenz wilde een landhervorming doorvoeren die er op neer kwam dat United Fruit (braakliggende) grond zou moeten afstaan. Door de USA werd Arbenz afgeschilderd als een communist; de CIA deed de rest en zette hem af.

Ondanks alles was de politiek van Eisenhower en Dulles niet in staat aan welke knechting door de communisten dan ook in oost Europa een einde te maken. De Kerstboodschap van 1955 die het gebruikelijke mededogen met de Oosteuropeanen bevatte, luidde: "to recognize the trials under which you are suffering" en ook "to share your faith that right in the end will bring you again among the free nations of the world."

Maar inmiddels is de tijd van bombastische verkiezingsretoriek weer aangebroken. En daarin doet het thema van de geknechte volkeren het goed. Eisenhower wordt probleemloos voor een tweede termijn tot president gekozen.

Het grootste probleem waar Eisenhower mee te maken kreeg was de oorlog in Vietnam, hoewel pas onder zijn opvolgers deze strijd zou escaleren. De positie van de Fransen werd steeds zwakker. Belangrijk is echter de wijze waarop de Amerikanen betrokken raken in deze oorlog.


terug