De Cubacrisis

Deze werd voorafgegaan door de invasie van de Varkensbaai. Deze invasie maakte in april 1961 duidelijk dat de VS Castro onderschat had. Ondanks de grote materiŽle steun van de USA aan de Cubaanse ballingen en ondanks de propaganda, die anders moest doen geloven, bleek het voor Castro een fluitje van een cent om de ballingen te verpletteren. De bevolking van Cuba kwam duidelijk niet tegen hem in opstand, terwijl de Amerikaanse betrokkenheid alleen maar sterker naar voren kwam. Pogingen van de John F. Kennedy om de schuld in de schoenen te schuiven van de experts en de CIA waren volslagen lariekoek, zeker het argument dat hij zich - onervaren in de buitenlandse politiek - had laten misleiden door deze experts. Het was in elk geval een makkelijk excuus, zeker wanneer men let op de mate waarin John zelf in 1960 de ballingen had opgezet tegen Castro.

Na de mislukte invasie was Kennedy zo boos op Castro die hem zo had vernederd, dat hij de CIA opdracht gaf Castro uit de weg te ruimen. Ondanks verschillende pogingen daartoe is dat nooit gelukt.

Kennedy was doodsbang om op het wereldtheater van de politiek een zwakke indruk te maken. Hij weet dan ook de defensie-uitgaven snel op te voeren, waarbij de ICBM's een voorname rol kregen toebedeeld. In de ogen van Kennedy zouden de VS een "first-strike capability" moeten hebben. Vandaar de wapenwedloop op het terrein van raketten.

Een van de meest gevaarlijke episoden in deze wedloop en van de gehele Koude Oorlog was de Cubacrisis, die zich in 1962 ontwikkelde. Chroesjtsjow zag dat de achterstand van de SU op het gebied van ICBM steeds groter werd. Immers, de SU kon slechts beschikken over middellange-afstandsraketten. Om de achterstand kleiner te maken was het niet nodig ook ICBM's te produceren. Eenvoudiger was het de raketten dichterbij te plaatsen.

Cuba werd hiertoe uitgekozen als de voor de hand liggende plek. De CIA directeur John Alexander McCone had in augustus 1962 in een vergadering met de top van defensie en Buitenlandse Zaken al profetisch laten weten dat: "Als ik Chroesjtsjov was, zou ik ballistische raketten voor de middellange afstand op Cuba stationeren, enkele op Washington en New York richten en zeggen: 'Meneer de president, zou uhet leuk vinden een poosje in de loop van een geweer te kijken? Laten we maar eens over Berlijn praten. Later onderhandelen we wel over uw buitenlandse bases.'" De ministers Rusk (Defensie) en McNamara (BZ) dachten dat het niet zo'n vaart zou lopen. Ondanks een huwelijksreis aan de RiviŤra hield McCone zijn zaakjes goed in de gaten (een stroom van telexen van en naar het pas gehuwde paar was hiervan een gevolg). Hij hield zich in het bijzonder bezig met het volgen van de verichtingen van de U2-vluchten boven Cuba. En jawel, op 15 oktober heeft de CIA beet: op de foto's bleken veertien SS-4 raketten op het eiland gestationeerd te worden. De volgende dag kreeg het Witte Huis de boodschap door en Bobby Kennedy kon niets anders uitbrengen dan "Oh shit, shit, shit". Zowel hij als John F. voelden zich verraden door Chroesjtsjov die hen verzekerd had dat op Cuba onder geen voorwaarde offensieve wapens geplaatst zouden worden. In twee weken tijd - van 16 okotber tot 1 november, toen de raketten verwijderd werden - balanceerde de wereld op het randje van een atoomoorlog.

In de herfst 1962 blijkt dat de SU bezig is met de bouw van een raketbasis op Cuba. Chroesjtsjov had de raketten voor de Amerikanen en Cubanen verborgen willen houden, niet voor het Witte Huis. Hij had echter niet gerekend opde spijkerharde opstelling van Kennedy. Eerder dat Kennedy wel met de raketten op Cuba zou lerenleven. Chroesjtsjov vond Kennedy maar een slappeling zonder politieke ervaring, die hij wel eens in een verkiezingsjaar een loer zou draaien. Hij had hierbij vooral het mislukte optreden in de Varkensbaai in zijn achterhoofd. Chroesjtsjov gokte er opdat Kennedy zou willen onderhandelen, waarbij de SU als inzet had de zeggenschap over Berlijn.

Een basis op Cuba zou de achterstand van de SU ten opzichte van de VS compenseren. De VS konden immers beschikken over eenenorme vloot strategiesche bommenwerpers, Thor-raketten in Gr.-BrittanniŽ, Jupiter-raketten in Turkije en ItaliŽ, Matador en Mace-kruisraketten in Duitsland. Kennedy en zijn regering zijn van mening dat onder alle omstandigheden deze raketten weg moesten, desnoods ten koste van een atoomoorlog. Een beetje merkwaardig is dit wel, gelet op de aanwezigheid van VS installaties in Turkije. Inzet was dan ook niet zozeer het evenwicht dat hersteld moest worden, als wel het verlies aan prestige dat de VS zouden lijden indien zij de bouw van de basis zouden toelaten.

Op 15 oktober 1962 fotograferen twee U2's de aanleg van raketinstallaties. Kennedy is gedwongen om te handelen op straffe van impeachment door het Congres. Hij roept een staf van adviseurs bijeen, waaronder zijn jongere broer Robert. Deze groep (Executive Committee) bestudeerde een reeks van mogelijke "oplossingen" van het gooien van een atoombom op Cuba tot een blokkade van Cuba. Het leger wordt in verhoogde staat van paraatheid gebracht. Robert Kennedy weet echter een directe aanval op Cuba nog tegen te houden. Hij overtuigt de ExCom er van, dat een blokkade met marineschepen een beter begin was om druk op de SU uit te oefenen. Vervolgens werd de NAVO ingelicht en pas op 22 oktober werd voor de TV om 19.00.u. de Amerikaanse bevolking vertelt wat de opstelling zou worden van de regering. Hij kondigt een strikte quarantaine van Cuba af.

Een uitvoerig fragment uit deze rede kan je beluisteren door hier te klikken  luidspreker.GIF (909 bytes)In RealAudio

Download RealAudio Player Opmerking: dit fragment is o.a. te beluisteren in RealAudio.
Heb je deze plug-in niet, dan kan je deze downloaden met deze link: RealAudio

De eerste reactie van Chroesjtsjow was oorlogszuchtig, zoals uit een brief bleek van 23 oktober die de blokkade van Cuba zag als puur banditisme en hij beschuldigde Kennedy ervan de wereld over de rand van de afgrond in een atoomoorlog te storten. Sovjet-schepen zouden niet worden teruggeroepen.

Kennedy houdt voet bij stuk. Chroesjtsjow gaat dan uiteindelijk door de bocht op 26 oktober. Hij doet in deze brief het voorstel om af te zien van meer wapenzendingen naar Cuba en de al daar aanwezige wapens terug te halen, indien - let op - indien JFK de blokkade zou opbreken. JFK en ExCom is nog bezig dit te overwegen, als er een nieuwe brief van de Sovjetleider arriveert. Hierin wordt voorgesteld om de raketten terug te trekken, indien de VS hetzelfde doen met haar raketten in Turkije. Volledig overrompelt weet de ExCom niet goed raad met deze brief. De Joint Chiefs doen de aanbeveling van een luchtaanval, vooral ook omdat de SU mbv. een SAM-raket een U2 had neergeschoten. De generaals vinden Kennedy maar een lafaard en willen er op slaan. Zij waren er inmiddels op voorbereid: 1576 bommenwerpers waren er in de lucht en 283 raketten stonden op scherp. Een van de generaals - Curtis E. LeMay - wordt het geheel rood voor de ogen: "De Russische beer heeft altijd graag zijn klauwen in de Latijns-Amerikaanse wateren willens steken. We hebben hum nu in de val. Laten we zijn been amputeren vanaf zijn testikels. Nee, laten we bij nader inzien ook zijn ballen eraf halen." (dezelfde man stelde Johnson voor om Vietnam "terug te bombarderen naar het Stenen Tijdperk" JFK wil nog een dag uitstel. Kennedy stuurt een brief aan Chroesjtsjow dat de VS zijn raketten niet zouden terugtrekken uit Turkije.

Vervolgens komt Robert Kennedy met een nieuw plan, dat na heftig debat wordt aangenomen, nl. dat de tweede brief van Chroesjtsjow weggewuifd wordt en alleen op de eerste zal worden ingegaan. Een vergelijk zou mogelijk zijn, waarbij de VS beloofden Cuba niet binnen te vallen indien de SU haar raketten terug zou trekken. De dag daarop laat de Russische ambassadeur weten dat de SU accoord gaat. Kennedy stelt voor om in GenŤve rond de tafel te gaan zitten.

Dean Rusk zei later: "We were eyeball to eyeball, and I think the other fellow blinked.", terwijl Chroesjtsjov reageerde met: "Er hing een brandlucht in de lucht."

Indirect leidde de Cubacrisis tot zijn val. Immers China maakt hem nu uit voor zwakkeling en de relaties verslechterden nog verder (al sinds 1960), waardoor een aantal leden van het Politburo hun kans schoon zagen om hem te wippen, nl. Kosygin, Breznjev en Podgorny.


terug